Ông Trương Văn Hiếu, 63 tuổi, làm kế toán cho một công ty xuất khẩu thủy sản tại Cần Thơ suốt 28 năm trước khi nghỉ hưu vào năm ngoái. Ba tháng đầu, ông thấy khá thoải mái — cuối cùng cũng có thời gian ra vườn chăm cây cảnh và ngồi cà phê buổi sáng lâu hơn. Nhưng đến tháng thứ năm, một cảm giác trống trải bắt đầu xuất hiện: không còn ai cần ông đối chiếu sổ sách, không còn deadline nào để hoàn thành. Mọi thứ thay đổi khi một người hàng xóm ngỏ lời nhờ ông ghé thăm mẹ mình — một cụ bà 85 tuổi sống một mình từ khi chồng mất — vài buổi mỗi tuần. Ông Hiếu nhận lời vì thấy thương, không nghĩ ngợi nhiều. Hơn một năm sau, ông vẫn duy trì việc đó, và nó đã trở thành phần quan trọng nhất trong tuần của ông. (Nhân vật minh họa — không đại diện cho một cá nhân cụ thể.)
Câu chuyện của ông Hiếu không phải cá biệt ở Cần Thơ hay bất kỳ tỉnh thành nào của Việt Nam. Ngày càng nhiều người vừa nghỉ hưu tìm đến công việc chăm sóc người cao tuổi — không phải vì áp lực tài chính, mà vì nó lấp đầy một khoảng trống mà kế hoạch nghỉ hưu thường không tính đến: cảm giác vẫn còn được cần đến.
Vì sao nhu cầu đồng hành với người cao tuổi đang tăng
Việt Nam đang già hóa dân số với tốc độ nhanh hơn nhiều nước trong khu vực. Theo Tổng cục Thống kê, tỷ lệ người từ 60 tuổi trở lên tăng đều mỗi năm, trong khi ngày càng nhiều người trẻ rời quê lên các thành phố lớn hoặc khu công nghiệp để làm việc, để lại cha mẹ già ở nhà.
Khoảng trống này tạo ra nhu cầu thực sự: nhiều gia đình có cha mẹ già ở gần nhưng không thể túc trực thường xuyên, và không phải gia đình nào cũng đủ khả năng chi trả viện dưỡng lão hay người chăm sóc toàn thời gian. Điều đó khiến nhu cầu chăm sóc tại nhà theo giờ hoặc bán thời gian tăng lên — đúng loại công việc mà nhiều người về hưu, với thời gian rảnh rỗi, lại rất phù hợp để đảm nhận.
Vì sao người về hưu phù hợp với công việc này
Sự kiên nhẫn tích lũy theo năm tháng. Người ở độ tuổi 55-70 thường điềm tĩnh và biết lắng nghe hơn — điều mà một khóa đào tạo ngắn hạn khó có thể tạo ra được.
Kỹ năng sẵn có. Không chỉ y tá hay điều dưỡng — kế toán viên, giáo viên, thậm chí công nhân viên chức về hưu đều mang theo những kỹ năng mềm có thể áp dụng trực tiếp vào việc đồng hành, hỗ trợ sinh hoạt hàng ngày cho người già.
Thời gian linh hoạt. Khác với công việc toàn thời gian, chăm sóc người cao tuổi thường được sắp xếp theo giờ hoặc theo buổi, phù hợp với nhịp sống chậm lại mà nhiều người về hưu tìm kiếm.
Những hình thức công việc phổ biến
Đồng hành, trò chuyện. Nhiều gia đình chỉ cần người ngồi cùng, trò chuyện, đưa cụ đi dạo — một liều thuốc thực sự chống lại sự cô đơn, vốn rất phổ biến ở người già sống một mình hoặc có con cái ở xa.
Hỗ trợ sinh hoạt hàng ngày. Giúp ăn uống, uống thuốc đúng giờ, đưa đón khám bệnh — hình thức phổ biến nhất và thường được trả công cao hơn.
Chăm sóc theo ca ngắn. Một số gia đình chỉ cần vài giờ mỗi ngày, phù hợp với người chưa muốn cam kết lịch làm việc cố định.
Thu nhập thực tế — không đột biến, nhưng không hề nhỏ
Mức thù lao thay đổi khá nhiều tùy theo tỉnh thành, số giờ làm việc và mức độ chuyên môn cần thiết. Tại các đô thị như Cần Thơ, TP.HCM hay Hà Nội, mức thù lao theo giờ thường cao hơn khu vực nông thôn, và người có nền tảng y tế thường được trả công cao hơn.
Đây không phải là nguồn thu nhập thay đổi cuộc sống trong một sớm một chiều. Phần lớn người làm công việc này mô tả đó là một khoản bổ sung ổn định, giúp cải thiện chất lượng sống chứ không thay thế lương hưu hay tiền tiết kiệm.
"Tôi không làm chủ yếu vì tiền. Nhưng có thêm một khoản mỗi tháng, cộng với cảm giác mình vẫn còn có ích — với tôi vậy là đủ." — chia sẻ mang tính minh họa, tổng hợp từ những trải nghiệm phổ biến trong cộng đồng người chăm sóc về hưu.
Không phải lúc nào cũng dễ dàng
Công việc này đòi hỏi sức khỏe thể chất nhất định, đặc biệt với những ca cần hỗ trợ di chuyển. Người chăm sóc cũng cần chuẩn bị tâm lý cho những tình huống khó khăn về cảm xúc, nhất là khi đồng hành cùng người mắc bệnh mãn tính hoặc suy giảm trí nhớ. Người mới bắt đầu thường cần thời gian để xây dựng lòng tin và tìm được gia đình phù hợp.
Bắt đầu từ đâu
- Đánh giá trung thực sức khỏe thể chất và khả năng đáp ứng công việc của bản thân
- Trao đổi rõ ràng với gia đình người được chăm sóc về phạm vi công việc, giờ giấc và mức thù lao
- Tìm hiểu về bảo hiểm trách nhiệm nếu có, để bảo vệ cả hai bên
- Bắt đầu với cam kết thời gian nhỏ trước khi nhận thêm việc
- Kết nối với Hội Người cao tuổi hoặc trạm y tế phường để tìm cơ hội phù hợp
Bài viết này chỉ mang tính chất thông tin chung, không cấu thành tư vấn nghề nghiệp, y tế hay tài chính cá nhân. Quyết định tham gia công việc chăm sóc người cao tuổi nên được cân nhắc dựa trên hoàn cảnh sức khỏe và điều kiện cụ thể của từng cá nhân.
Nguồn tham khảo: Tổng cục Thống kê, Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội.